Bodaj najczęstszą przyczyną braku apetytu u dzieci jest wymuszapje jedzenia (por. rozdział 19). Czasem jest to też przejściowe zjawisko wyraźnej przyczyny. Natomiast kiedy indziej uchwytnym powojem utraty apetytu jest upalna pogoda, ząbkowanie lub przemęczenie, poza tym apetyt względnie obniża się, gdy po pierwszych kilku miesiącach życia tempo przyrostu wagi zaczyna się zmniejszać. Jeśli brak apetytu utrzymuje się przez dłuższy czas, jeśli się pogłębia, a także gdy zaznacza się spadek wagi, należy się poradzić lekarza. Istnieje mnóstwo możliwych przyczyn takiego stanu, każda zaś wymaga specyficznego leczenia. Wyliczanie ich w tej książce nie da czytelnikowi żadnej praktycznej korzyści.

Bóle wzrostowe.

Wiele dzieci w wieku od 6 do 12 lat miewa bóle mięśni łydek, głównie w nocy, w łóżku. Poza tym są całkowicie zdrowe. Przyczyna tych bólów jest nie znana, wiadomo jednak, że nie są one wywołane żadną chorobą i nie mają nic wspólnego z gorączką reumatyczną.
Mijają samoistnie po pewnym czasie bez żadnego leczenia.
Polecam fajną stronę o porodzie.

Jak się przygotować?
Koszyk niemowlęcy to połączenie przenośnej kołyski z torbą na pieluchy. Można w nim zabrać śpiące niemowlę, idąc odwiedzić znajomych. Złożony inaczej może służyć do przechowywania rzeczy niemowlęcych (np. pieluch).

Szelki niemowlęce uniemożliwiające zsunięcie się niemowlęcia położonego na łóżku — waszym czy znajomych. Umocowywane są do ramy łóżka.

Maszynka do mielenia mięsa — lub mikser — będzie potrzebna do przekręcania mięsa, jarzyn i owoców, dzięki czemu niemowlę będzie mogło korzystać z potraw przygotowywanych dla całej rodziny. Oszczędzicie przy tym wydatków na puszki dla niemowląt.
Elektryczne maszynki są drogie, możecie kupić więc ręczną, którą się zresztą łatwiej myje.

Przybory toaletowe.
Oliwka dla dzieci nie jest naprawdę niezbędna, chyba że niemowlę ma suchą skórę lub rodzice lubią używać oliwki.
Oliwki dla dzieci, w większości sporządzane na olejach mineralnych, są w powszechnym użyciu dla skóry suchej i normalnej lub przy odparzeniach. Okazało się jednak, że niektóre niemowlęta reagują łagodną wysypką właśnie na oleje mineralne. Rozsądniej więc będzie unikać oliwki na co dzień, chyba że po okresie próby stwierdzicie, iż u waszego dziecka ma ona działanie korzystne, a nie szkodliwe.
Zasypka dla niemowląt w pewnym stopniu zapobiega podrażnieniom skóry, ale w większości przypadków jest zbyteczna. (Zasypki cynkowe uważane są za niebezpieczne dla niemowląt, gdyż wciągnięte z powietrzem do płuc mogą powodować podrażnienia dróg oddechowych.) Każdą zasypką pudrujemy niemowlę z zachowaniem ostrożności (najpierw strząsając z pojemnika na rękę), żeby nie było obłoczków wokół twarzyczki dziecka.

Wózek dziecięcy służy na spacery lub do wystawiania śpiącego dziecka przed dom.
Wózeczek spacerowy przydaje się, gdy trzeba zabrać dziecko idąc po zakupy czy w innych sprawach. Potrzebny jest zwłaszcza tym rodzicom, którzy mieszkając w mieście nie mają do dyspozycji samochodu. Składany wózeczek nie utrudnia wejścia do autobusu czy samochodu.

Podgrzewacz do butelek. Nie uważa się teraz za niezbędne podawanie niemowlęciu wyłącznie ciepłego mleka czy picia. Gdy podgrzewacie butelkę, możecie użyć w tym celu jakiegokolwiek naczynia. Elektryczny podgrzewacz przydaje się w sytuacji, gdy nie można liczyć na gorącą wodę.

Termometr kąpielowy. Nie jest konieczny, ale przydaje się niedoświadczonym rodzicom.

Smoczek gryzaczek. Potrzebny, jeśli zdecydujecie się, żeby go używać. Są specjalne smoczki ortodontyczne, którym przypisuje się sprzyjanie rozwojowi prawidłowego zgryzu i zdrowego uzębienia.

Kojce są kontrowersyjne. Niektórzy rodzice i psychologowie są nieprzychylnie nastawieni do więzienia malutkiego dziecka w kojcu, obawiając się, że może to przyhamować naturalne pragnienie „odkrywania” świata i przytłumić naturalną żywiołowość. Wiadomo oczywiście, co mają na myśli. Ale znam wiele dzieci, które spędzały w kojcu po kilka godzin dziennie, a które mimo to okazały się prawdziwymi szatanami, ciekawymi świata i pełnymi energii. Oczywiście żadna z tych opinii nie jest w stanie niczego udowodnić.
Patrząc na to od strony praktycznej, trudno mi wyobrazić sobie, jak matka może ugotować obiad czy zrobić cokolwiek innego, jeśli dziecka, które już pełza na brzuchu czy raczkuje, nie wsadzi na jakiś czas do kojca.

Jeżeli macie zamiar używać kojca, musicie wsadzać do niego niemowlę już po ukończeniu 3 miesiąca życia — na krótko, ale codziennie. Jeżeli będziecie czekać do czasu, aż zacznie raczkować (6—8 miesiąc), kojec na pewno wyda mu się więzieniem i każdej próbie wsadzenia go tam będzie towarzyszył głośny krzyk.

Gdy matka wraca z dzieckiem do domu.
Telefony i goście. Narodziny dziecka są okazją do tłumnego nachodzenia domu przez znajomych i krewnych, którzy chcą pogratulować rodzicom i zobaczyć dziecko. Rodzicom jest przyjemnie, ogarnia ich duma. Jednak zbyt liczne wizyty mogą wy czerpywać matkę. Co to znaczy zbyt liczne? To różni się w każdym indywidualnym przypadku. Większość matek łatwo się męczy przez pierwsze kilka tygodni pobytu w domu. Przeszły przez coś w rodzaju operacji i ponadto odczuwają skutki intensywnych zmian hormonalnych. A jeszcze istotniejsze są być może przeżycia emocjonalne wywołane zmianą sytuacji, szczególnie przy pierwszym dziecku, co omawiam w punkcie Goście są dla niektórych osób czystą rozrywką — relaksującą, pozwalającą oderwać myśli i nabrać sił. Na większość z nas taki dobroczynny wpływ wywiera tylko kilku starych przyjaciół. Inni goście, w mniejszym lub większym stopniu, wprowadzają nas w stan lekkiego napięcia, męczą nas troszkę, zwłaszcza gdy nasze samopoczucie pozostawia wiele do życzenia. Gdy matka nowo narodzonego dziecka objawia wyraźne oznaki przemęczenia, to sygnał, że wkracza na złą drogę w najbardziej przełomowym momencie swojego życia, a to jest bardzo niekorzystne dla wszystkich wokół. Uważam, że matka po urodzeniu dziecka powinna od samego początku wprowadzić zdecydowane ograniczenia dla gości, zorientować się, jak to wychodzi, i potem dopiero stopniowo powiększać liczbę odwiedzających, jeśli stwierdzi, że wyraźnie starcza jej na to sił. Ułatwi jej sprawę uzyskanie w tym względzie poparcia lekarza. Nie będzie musiała się obawiać, że sprawia wrażenie niegościnnej; stosuje się po prostu do zaleceń lekarskich. Każdej osobie, która telefonuje, radziłbym mówić: „Lekarz mówi mi, że mogę przyjąć tylko jednego gościa dziennie, na piętnaście minut, zaczynając od jutra. Czy możesz przyjść we wtorek, około godziny 4 po południu?” Znajdzie się mnóstwo dodatkowych argumentów na poparcie takiego stanowiska: wyjątkowo długi poród, karmienie piersią, bardzo powolne odzyskiwanie sił.
W stosunku do ludzi, którzy pojawiają się w domu bez telefonicznego uprzedzenia, można zachować się grzecznie, ale nie oszczędzając ich — niech poczują lekkie zakłopotanie: „Doktor nie pozwala mi przyjmować więcej niż jednego gościa dziennie jeszcze przez cały następny tydzień, ale wejdź mimo wszystko na chwileczkę”.
Jedna z matek stwierdziła, że skuteczne okazało się przybicie na drzwiach karteczki powiadamiającej, że nie chce ubezpieczać dziecka na życie, robić mu zdjęć, kupować wyprawki niemowlęcej czy książeczek dla dzieci i nie będzie otwierała drzwi domokrążnym sprzedawcom.

O rodzicach

Potrzeby emocjonalne dzieci są ogolnie ważne dla malutkiego dziecka. Już w wieku kilku miesięcy potrafi ono pokochać jedną lub dwie osoby, które je głównie pielęgnują, polegać na nich, czuć się przy nich bezpiecznie. Już 6miesięczne niemowlę będzie silnie przygnębione, przestanie się uśmiechać, straci apetyt oraz zainteresowanie przedmiotami i ludźmi, jeśli zniknie mu z pola widzenia to z rodziców, które się nim opiekowało. Mniej będzie przygnębione, jeśli odejdzie osoba, która tylko regularnie pomagała rodzicom. Małe dzieci, zmieniające kilkakrotnie zastępczą rodzinę mogą w poważnym stopniu stracić zdolność do głębszej miłości i ufności, jak gdyby ciągłe rozczarowania były zbyt bolesne. Ważne jest więc, aby osoba poświęcająca dziecku najwięcej czasu — matka, ojciec czy ktoś inny — nie zaniechała tego przez pierwsze 2—3 lata jego życia lub zrezygnowała dopiero wtedy, kiedy nowa opiekunka jest już w trakcie stopniowego przejmowania obowiązków. A co do tej ostatniej należałoby uzyskać pewność, że nie porzuci tego zajęcia. W domach dziecka, gdzie opiekę nad grupą małych dzieci mogą sprawować dwie lub więcej osób z personelu, należy każde z dzieci przydzielić jednej osobie, żeby mogło wytworzyć się coś w rodzaju kontaktu, jaki istnieje między dzieckiem a rodzicami.

Często się zdarza, że nagle, bez uchwytnego powodu, niemowlę odmawia ssania piersi lub picia z butelki. Żadne próby nakłaniania nie przynoszą rezultatów. Nie są one zresztą konieczne, gdyż niemowlę za­miast piersi lub butelki może być karmione łyżeczką lub z kubka.

Zanik pokarmu u matki po ukończeniu przez niemowlę drugie tygodnia życia, zmusza do całkowitego przejścia na karmienie sztuczne.
Nie powinnaś decydować się na to tak długo, dopóki jesteś w stanie pokryć własnym pokarmem przynajmniej połowę jego należnego zapotrzebowania (150 ml na kg wagi należnej). Jeżeli jesteś zmuszona aby każde karmienie kończyć dokarmianiem, czas potrzebny na karmieni piersią, ściągnięcie pokarmu i podanie go niemowlęciu z butelki wydłużą się, i w końcu także będziesz zmuszona zrezygnować z karmienia piersią — chyba ze będziesz bardzo chciała zachować choć częściowo karmienie piersią.
W razie niedoboru pokarmu należy trzymać się tych samych zasad. Jeżeli ten niedobór jest niewielki, to ściągaj pokarm po każdym karmieniu. Jeśli jednak jest większy, dokarmiaj niemowlę bezpośrednio po karmieniu piersią ściągając jednocześnie pokarm z piersi.
W razie braku pokarmu powinnaś próbować robić wszystko, co tylko jest możliwe, aby nie przemęczać się, chociaż wypoczynek w cią­gu dnia jest zwykle niemożliwy. Musisz poza tym upewnić się, że każ­de twoje karmienie piersią trwa wystarczająco długo. Dobrze jest także przystawiać do piersi częściej — np. co 3, zamiast co 4 godziny — nie częściej jednak niż co 3 godziny. Nic innego poza tym nie pomoże. Żadne z dostępnych w sklepach lub gdziekolwiek indziej spe­cyfiki nie mają wpływu na zwiększenie ilości pokarmu. Podobnie bez wpływu są leki. Nie przyniosą poprawy zimne lub gorące okłady na piersi, i dlatego nie powinno się ich stosować. Bezużyteczny jest ma­saż piersi. Nic nie osiągniesz również pijąc duże ilości płynów.
Czego nie powinnaś nigdy robić, gdy ci zanika pokarm, to dokar­miać niemowlę mlekiem z butelki między posiłkami. Doprowadzi to do jeszcze gorszego opróżniania piersi, co będzie prowadziło do co­raz szybszego zanikania pokarmu.

Niewątpliwie najczęstszą przyczyną niedostatecznego przyrostu wagi dzieci jest za mała ilość pokarmu. Wyjaśniono już, że może to być spo­wodowane przegrzewaniem niemowlęcia lub dostarczeniem mu zbyt małej ilości płynów obojętnych, zwłaszcza podczas upałów. Przyczyną mogą być zbyt zagęszczone mieszanki lub wymioty. Dzieje się tak wówczas, gdy do odmierzania mleka w proszku zamiast specjalnej miarki bierze się łyżeczkę, która zawiera mniej proszku niż miarka.
Matka może też dodawać za dużo wody i zbytnio rozcieńczać mieszankę. Ilość wody należy odmierzać odpowiednim szklanym naczyniu z podziałką. Niektóre matki popełniają błąd, posługując się łyżką stołową, gdyż myślą, że mieści ona 14 gramów wody, gdy tymczasem łyżki stołowe są różnej wielkości i mogą mieć ponad 20 gramów. Tego typu odmierzanie wody może łatwo spowodować zbytnie rozcieńczenie mieszanki.
U niektórych niemowląt przyrost wagi ciała jest niedostateczny aczkolwiek porcja pokarmu nie odbiega od ilości należnej. Dzieje tak, ponieważ niektóre niemowlęta potrzebują więcej pokarmu do uzyskania przeciętnego przyrostu wagi. Jeśli więc niemowlę ma większy apetyt, trzeba mu dać więcej mleka.
Istnieje też niewielka liczba niemowląt, u których przyrost wagi ciała jest zbyt powolny, mimo że wypijają tyle, ile chcą, prawidłowo przygotowanej mieszanki i tak często, jak tylko chcą. Niekiedy w tych przypadkach przyczyną jest osamotnienie. Dobrze znany jest fakt, że niektóre niemowlęta w szpitalu przestają przybierać na wadze, mimo odpowiedniego żywienia i zaczynają przybierać, gdy tylko znajdą się w domu u swych matek.
Nie wszystkie jednak niemowlęta przestają przybierać na wadze z powodu osamotnienia. Przyczyną może być fakt, że niemowlę nie wypija dostatecznej ilości pokarmu. Nie należy jednak martwić się, gdy niemowlę wypija mleko poniżej przeciętnej ilości obliczonej wg zapotrzebowania i odpowiednich tabel, jeśli przyrost wagi ciała jest zadowalający. Nie jest to jednak przyjemny widok, gdy niemowlę sta­le pozostawia niedopite pół butelki. W żadnym wypadku nie należy próbować go zmuszać, by wypijało więcej. Niektóre niemowlęta mają gorsze łaknienie od innych. Tak długo, jak długo są zdrowe i zado­wolone, nie trzeba się absolutnie tym martwić. Często jest to tylko okres przejściowy i po pewnym czasie niemowlę zaczyna wypijać wię­cej, jeśli się go do tego nie zmusza.
Jeżeli dziecko wypija z butelki mniej niż zwykle, a w dodatku przyrost wagi jest niedostateczny, należy zwrócić się do lekarza w ce­lu upewnienia się, czy dziecko jest zdrowe. Często jest to tylko okres przejściowy. Niekiedy u młodszych niemowląt przyczyną jest zbyt wczesne zasypianie niemowlęcia podczas karmienia. Delikatne szczy­panie palców u nogi wystarcza do obudzenia go i wypicia więcej pokarmu.
Jeśli jedno z rodziców lub oboje są szczupli i niskiego wzrostu, to nic dziwnego, że dziecko dziedziczy te cechy po nich, jest więc także szczupłe i przyjmuje mniej pożywienia niż niemowlęta duże.
Często nie daje się stwierdzić żadnej przyczyny słabego przyrosty wagi. Dopóki niemowlę jest zdrowe i zadowolone, a przyrost wagi jest stały, nie ma powodu do zmartwienia.

Z chwilą zajścia w ciążę powinnaś przestawić swój tryb odżywia­nia w ten sposób, by w twojej diecie znalazło się dużo jarzyn, owo­ców, mięsa, ryb, jaj, mleka i sera. Przekonasz się, że w okresie kar­mienia niemowlęcia będziesz miała duży apetyt. Wiedząc, ile kobiet w tym okresie tyje, będziesz się niepokoić swoją wagą ciała. Jarzyny, owoce nie mają wpływu na tuszę. Natomiast tuczą pokarmy zawiera­jące skrobię, takie jak chleb i ziemniaki, słodycze i pokarmy smażone, w związku z czym ich ilość należy ograniczyć. Powinnaś wykluczyć wszelkie słodycze i czekoladę. Nie próbuj jednak ograniczać swojej die­ty zbyt drastycznie w okresie, gdy karmisz niemowlę. Możesz szczupleć po odstawieniu od piersi. Nie ma takich pokarmów, których powinnaś szczególnie unikać w okresie karmienia piersią. Jest wielce nieprawdopodobne, by któryś ze spożywanych przez ciebie pokarmów mógł szkodzić niemowlęciu.
Wiele matek bardzo troszczy się o to, czy jakieś pokarmy wywołują lub nasilają objawy tak zwanej „kolki 3 miesięcy życia”, ale prze­prowadzone u takich niemowląt badania niczego takiego nie potwierdziły.
Zwyczajowo radzi się matkom, aby nie jadły cebul i ogórków, jest jednak wątpliwe, czy ma to rzeczywiście jakiś wpływ na powstawanie kolki. Wiele leków przyjmowanych przez karmiące matki wydziela się z pokarmem, ale tylko kilka z nich wydziela się w takich ilościach, iż mają wpływ na niemowlę.
Przy dużej ilości wypalanych papierosów wydzielają się z pokarmem niewielkie ilości nikotyny, lecz nie jest pewne, czy ilości te mają jakiś wpływ na niemowlę.